Καρδιοδιάγνωση
Σύγχρονο Καρδιολογικό Κέντρο

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΣΩΣΤΗ ΑΘΛΗΣΗ

Η άσκηση μάς αφορά όλους
Πρέπει να γίνει αντιληπτό πως η άσκηση δεν αφορά μόνον τους αθλητές, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες. Μας αφορά όλους αφού αποτελεί προϋπόθεση για την καλή υγεία της καρδιάς και του οργανισμού γενικότερα. Η άσκηση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας και αυτό δεν το λένε πλέον μόνον οι γιατροί που ασχολούνται με την υγεία των αθλητών. Είναι μια θέση που συμμερίζεται η παγκόσμια ιατρική κοινότητά στο σύνολό της. Θα σας δώσω συγκεκριμένα παραδείγματα. Κάθε άνθρωπος θα πρέπει να ξοδεύει 2.000-2.500 θερμίδες την εβδομάδα λόγω φυσικής δραστηριότητας. Αυτό σημαίνει μισή ώρα περπάτημα την ημέρα και είναι το μίνιμουμ. Κάτω από αυτό το όριο, ο κίνδυνος για την υγεία είναι τεράστιος. Στην πραγματικότητα απαιτείται σαφώς περισσότερη άσκηση. Αν, για παράδειγμα, επιλέξει κάποιος το περπάτημα, θα πρέπει να κάνει 4-5 χιλιόμετρα, 3-4 φορές την εβδομάδα. Στο περπάτημα έχει σημασία και ο ρυθμός. Πρέπει λοιπόν να είναι γρήγορο, ώστε οι παλμοί να φτάνουν τουλάχιστον τους 100. Αν κάποιος επιλέξει το τρέξιμο μειώνει τα χιλιόμετρα από 4-5 σε 1,5-2, αφού η ένταση της άσκησης είναι υψηλότερη. Χώρος άσκησης είναι φυσικά και το γυμναστήριο, όπου μπορεί κανείς να ασκηθεί υπό την επίβλεψη κάποιου ειδικού. Ειδικά μετά τα 50 είναι απαραίτητο να εντάσσονται στο πρόγραμμα και τα βάρη, αφού όσο μεγαλώνουμε αυξάνεται ο κίνδυνος για μυικές ατροφίες. Σύμφωνα με τελευταίες μελέτες, τα βάρη κάνουν καλό και στην καρδιά. Εκτός της άσκησης πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι χρειάζονται κι άλλα, εξίσου σημαντικά πράγματα. Η σωστή διατροφή, για παράδειγμα, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Δυστυχώς, στην Ελλάδα έχουμε ξεχάσει τη μεσογειακή διατροφή και το διαιτολόγιό μας περιλαμβάνει συχνά τροφές με πολλά λιπαρά όπως ο γύρος και τα σουβλάκια. Είναι επίσης σημαντικό να κρατάμε χαμηλά το σωματικό μας βάρος και κάποιους δείκτες που σχετίζονται με τα προβλήματα της καρδιάς, όπως η χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια. Αντίθετα, πρέπει να είναι υψηλές οι τιμές σε άλλους δείκτες, όπως η HDL. Χρειάζονται αλλαγές και στον τρόπο με τον οποίο η Πολιτεία αντιμετωπίζει το ζήτημα της επαναδραστηριοποίησης σε καρδιακές παθήσεις. Στη Γερμανία και σε άλλες χώρες του βορρά, όταν κάποιος υποστεί έμφραγμα, πριν επιστρέψει στη δουλειά, εισάγεται για περίπου ένα μήνα σε κέντρο αποκατάστασης και μόνον όταν διαπιστωθεί πως είναι έτοιμος, επιστρέφει στην εργασία του. Το κόστος καταβάλλεται από το ασφαλιστικό ταμείο.
Τα οφέλη της μακροχρόνιας άσκησης εξαφανίζονται σε 1-1,5 χρόνο
Η ενασχόληση με τον αθλητισμό δεν αποτελεί ένα είδος αιώνιας ανοσίας. Δεν ισοδυναμεί με ένα εμβόλιο η δράση του οποίου δεν τελειώνει ποτέ. Από έρευνες που έχουν γίνει γνωρίζουμε ότι μέσα σε 1-1,5 χρόνο μετά την απόσυρση από τη δράση τα οφέλη της μακροχρόνιας και εντατικής άσκησης που έχει προηγηθεί εξαφανίζονται. Έχουμε δει πολλά περιστατικά βετεράνων με προβλήματα από την καρδιά και κάποιοι από αυτούς έπρεπε να υποβληθούν σε επέμβαση. Κάποιες φορές τα προβλήματα των παλαιμάχων συναρτώνται και με τις δραστικές αλλαγές που επισυμβαίνουν στην καθημερινότητά τους μετά το τέλος της επαγγελματικής καριέρας. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που, επειδή έχουν στερηθεί κάποιες από τις απολαύσεις της ζωής, αλλάζουν απότομα τις συνήθειές τους και αρχίζουν να καπνίζουν, να πίνουν, να τρώνε ανθυγιεινά και να μην αθλούνται.
Πολύ σημαντικό το θέμα των ιατρικών εξετάσεων πριν από την άθληση
Ο τακτικός καρδιολογικός έλεγχος είναι απαραίτητος και μπορεί να σώσει ζωές. Ιδιαίτερα προτού ένας ενταχθεί σε ένα συστηματικό πρόγραμμα άθλησης απαραίτητος είναι ένας προληπτικός έλεγχος. Ιδιαίτερα στον ανταγωνιστικό αθλητισμό είναι απαραίτητο για την υπογραφή του δελτίου υγείας σε κάθε ηλικία η καρδιολογική εξέταση και τουλάχιστον ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα. Στον ψυχαγωγικό αθλητισμό σε μεγαλύτερες ηλικίες ο καρδιολόγος ενδέχεται να υποδείξει συμπληρωματικές εξετάσεις. Υπάρχουν δυστυχώς ορισμένες περιπτώσεις που παρά τον καθιερωμένο έλεγχο μπορεί να εμφανισθεί αιφνίδιος θάνατος σε αθλητή. Στις περιπτώσεις αυτές ευθύνονται σπάνιες διαταραχές συνήθως σε γονιδιακό μοριακό επίπεδο, πολλές από τις οποίες είναι κληρονομικές, και οι οποίες  δεν μπορούν να διαγνωσθούν παρά μόνον με την διενέργεια πολύ ειδικών εξετάσεων.
Επικίνδυνη η καταπόνηση των αθλητών
Η κατάσταση στον επαγγελματικό αθλητισμό έχει ξεφύγει από το φυσιολογικό πλαίσιο. Η καταπόνηση που υφίστανται οι αθλητές, ειδικά όσοι αγωνίζονται στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο είναι τεράστια και εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία τους. Το θέμα έχει απασχολήσει έντονα τη διεθνή ιατρική κοινότητα και σύμφωνα με τις μελέτες που έχουν γίνει παρατηρείται μια πολύ σοβαρή επιβάρυνση της δεξιάς κοιλίας. Υπάρχει μάλιστα και ένας όρος που χρησιμοποιείται πλέον διεθνώς και αφορά τη ζημιά που προκαλείται από την υπερβολικά έντονη άσκηση. Ο όρος αυτός είναι αθλητική μυοκαρδιοπάθεια. Επαναλαμβάνω ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο με αποτέλεσμα να κινδυνεύει σοβαρά η υγεία των αθλητών. Ακόμη και ο υγιέστερος ποδοσφαιριστής μπορεί να κινδυνεύσει αν είναι υποχρεωμένος να παίζει δύο πολύ υψηλής έντασης παιχνίδια την εβδομάδα, όπως συμβαίνει στους παίκτες των ομάδων που μετέχουν στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Η καταπόνηση είναι τεράστια, αφού η σεζόν στο υψηλότερο επίπεδο έχει επιμηκυνθεί εντυπωσιακά. Είναι δύσκολο για τον οργανισμό να αντέξει σε αυτόν τον ρυθμό, όταν η αγωνιστική περίοδος ξεκινά τον Ιούνιο και τελειώνει τον Μάιο της επόμενης χρονιάς, διαρκεί δηλαδή 11 μήνες. Υπάρχει επίσης πάντα και το πρόβλημα των αναβολικών, η χρήση των οποίων προκαλεί πολύ μεγάλη ζημιά στον οργανισμό. Ένα από τα όργανα που πλήττονται περισσότερο από τη χρήση των τοξικών αυτών ουσιών είναι η καρδιά.

ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΣΕ ΑΘΛΗΤΕΣ

α) η μελέτη της ανατομικής και λειτουργικής ακεραιότητας της καρδιάς ώστε οι αθλητές με ασφάλεια να μπορούν να συνεχίσουν την άθληση τους, που σε πολλούς το φορτίο που δέχονται καθημερινά στη διάρκεια της προπόνησης τους είναι σημαντικά αυξημένο. Ως παράδειγμα, οι αθλητές αντοχής καταναλώνουν μέχρι και 40 Km καθημερινά, ενώ στους αρσιβαρίστες καταγράφονται αρτηριακές πιέσεις στη διάρκεια των προσπαθειών τους μέχρι και 300/150 mmHg.
β)Η διαφορική διάγνωση μεταξύ των προσαρμογών της καρδιάς στην άσκηση (αθλητική καρδιά) και θανατηφόρων μυοκαρδιοπαθειών,όπως η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια που αποτελεί την πρώτη αιτία αιφνιδίου θανάτου νεαρών ατόμων κατά την άθληση. Στην πρώτη περίπτωση ασφαλώς επιτρέπεται η άθληση, ενώ στη δεύτερη απαγορεύεται αυστηρά. Όμως οι διαφορές μεταξύ φυσιολογικής και παθολογικής υπερτροφίας είναι συχνά τόσο οριακές που μόνο μια λεπτομερής μελέτη της μορφολογίας και λειτουργίας του μυοκαρδίου μπορεί με ασφάλεια και ταχύτητα να οδηγήσει τον ιατρό στην κρίσιμη για τον αθλητή διάγνωση.
γ) Η άθληση επιτρέπεται σε πολύ μεγάλη κατηγορία αθλητών με καρδιολογικά προβλήματα. Για να είναι όμως ασφαλής και οφέλιμη στις περιπτώσεις αυτές, θα πρέπει να γίνεται ακριβής αξιολόγηση του καρδιακού προβλήματος, π.χ. μιας βαλβιδοπάθειας, ώστε σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες, να καθορίζεται το επίπεδο της άσκησης.
δ)Η μελέτη των αποτελεσμάτων της άσκησης στη μορφολογία και λειτουργία της καρδιάς αποτελεί σήμερα το κύριο ερευνητικό ενδιαφέρον για την υγεία των αθλητών.Π.χ. η εξαντλητική άσκηση πιθανόν προκαλεί βλάβες στη δεξιά κοιλία της καρδιάς παρόμοιες μυοκαρδιοπάθειας.Επομένως η λεπτομερής μελέτη της παρέχει σημαντικές πληροφορίες.
ε)Δυστυχώς ορισμένοι αθλητές κάνουν χρήση ουσιών ντόπινγκ, που οι περισσότερες προκαλούν μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα καρδιαγγειακές βλάβες.Σε αρκετές περιπτώσεις ζητούν συμβουλές για την απεξάρτηση τους και έλεγχο των πιθανών βλαβών στην καρδιά τους.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΚΑΛΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΓΕΙΑ

Η πρόληψη αποτελεί το σημαντικότερο όπλο απέναντι στα καρδιαγγειακά νοσήματα. Οι καθημερινές επιλογές στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιακής ανεπάρκειας.
Υιοθετήστε έναν υγιεινό τρόπο ζωής

• Ακολουθήστε μια ισορροπημένη διατροφή, με έμφαση στη μεσογειακή δίαιτα, πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια και ελαιόλαδο.
• Περιορίστε το αλάτι, τα κορεσμένα λιπαρά, τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τη ζάχαρη.
• Διατηρήστε φυσιολογικό σωματικό βάρος και αποφύγετε την κεντρική παχυσαρκία.

Ασκηθείτε τακτικά
Η σωματική δραστηριότητα είναι ένα από τα αποτελεσματικότερα μέσα πρόληψης.
Συνιστώνται:

• τουλάχιστον 150–300 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης ή
• 75–150 λεπτά έντονης άσκησης κάθε εβδομάδα,

σε συνδυασμό με ασκήσεις ενδυνάμωσης δύο ή περισσότερες φορές την εβδομάδα, σύμφωνα πάντα με την ηλικία και την κατάσταση της υγείας σας.
Μην καπνίζετε
Η διακοπή του καπνίσματος αποτελεί τη σημαντικότερη παρέμβαση για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο καπνίσματος, ενώ η αποφυγή του παθητικού καπνίσματος είναι εξίσου σημαντική.
Ελέγχετε τακτικά τους βασικούς παράγοντες κινδύνου
Η περιοδική ιατρική αξιολόγηση βοηθά στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση:

• αρτηριακής υπέρτασης,
• αυξημένης χοληστερόλης,
• σακχαρώδους διαβήτη,
• παχυσαρκίας,
• χρόνιας νεφρικής νόσου,
• καρδιακών αρρυθμιών.

Διαχειριστείτε το άγχος και φροντίστε τον ύπνο σας
Το χρόνιο στρες και η έλλειψη ποιοτικού ύπνου συνδέονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Επιδιώξτε 7–9 ώρες ποιοτικού ύπνου καθημερινά και υιοθετήστε τεχνικές χαλάρωσης και ισορροπημένης καθημερινότητας.
Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ
Εάν καταναλώνετε αλκοόλ, αυτό πρέπει να γίνεται με μέτρο. Η υπερβολική κατανάλωση αυξάνει τον κίνδυνο υπέρτασης, αρρυθμιών και καρδιακής ανεπάρκειας.
Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια όταν εμφανιστούν συμπτώματα
Επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό ή με τις υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας εάν εμφανίσετε:

• έντονο πόνο ή πίεση στο στήθος,
• δύσπνοια,
• αιφνίδια απώλεια αισθήσεων,
• έντονους παλμούς ή λιποθυμικό επεισόδιο,
• ξαφνική αδυναμία ή διαταραχή ομιλίας.

Η έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να αποβεί σωτήρια.
Η πρόληψη σώζει ζωές
Ο τακτικός καρδιολογικός έλεγχος, η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής και η έγκαιρη αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου αποτελούν τους σημαντικότερους πυλώνες για τη διατήρηση της καρδιαγγειακής υγείας και της καλής ποιότητας ζωής σε κάθε ηλικία.

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

Τι πρέπει να γνωρίζετε
Η αρτηριακή υπέρταση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική νόσο και αγγειακή άνοια. Επειδή συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, χαρακτηρίζεται συχνά ως «σιωπηλός δολοφόνος». Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπισή της μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.
Πώς γίνεται η σωστή μέτρηση της πίεσης

• Μετρήστε την αρτηριακή πίεση μετά από 5 λεπτά ηρεμίας.
• Αποφύγετε καφέ, κάπνισμα και έντονη άσκηση για τουλάχιστον 30 λεπτά πριν από τη μέτρηση.
• Καθίστε με την πλάτη στηριγμένη, τα πόδια στο πάτωμα χωρίς να τα σταυρώνετε και το χέρι στο ύψος της καρδιάς.
• Χρησιμοποιήστε πιστοποιημένο πιεσόμετρο βραχίονα και κατάλληλου μεγέθους περιχειρίδα.
• Πραγματοποιήστε δύο μετρήσεις με διαφορά 1–2 λεπτών και καταγράψτε τον μέσο όρο.
• Η τακτική καταγραφή των μετρήσεων στο σπίτι βοηθά τον ιατρό να αξιολογήσει καλύτερα τη ρύθμιση της πίεσης.

Πώς μπορείτε να μειώσετε την αρτηριακή πίεση
Η αλλαγή του τρόπου ζωής αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας:

• Περιορίστε την πρόσληψη αλατιού σε λιγότερο από 5 γραμμάρια ημερησίως.
• Ακολουθήστε μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια και ελαιόλαδο.
• Διατηρήστε φυσιολογικό σωματικό βάρος και μειώστε την περίμετρο της μέσης.
• Ασκηθείτε τακτικά, τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης κάθε εβδομάδα, σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού σας.
• Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ.
• Διακόψτε το κάπνισμα.
• Φροντίστε για επαρκή και ποιοτικό ύπνο και μειώστε το χρόνιο άγχος.

Φαρμακευτική αγωγή
Εάν ο ιατρός σας χορηγήσει αντιυπερτασική αγωγή:

• λαμβάνετε τα φάρμακα καθημερινά σύμφωνα με τις οδηγίες,
• μην διακόπτετε ποτέ τη θεραπεία χωρίς ιατρική συμβουλή,
• ενημερώστε τον ιατρό σας για τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες αντί να διακόψετε μόνοι σας την αγωγή.

Η καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης είναι συνήθως αποτέλεσμα της συνεργασίας ιατρού και ασθενούς.
Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε άμεσα με ιατρό
Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια εάν η πολύ υψηλή αρτηριακή πίεση συνοδεύεται από:

• έντονο πόνο στο στήθος,
• δύσπνοια,
• αιφνίδια αδυναμία ή μούδιασμα σε χέρι ή πόδι,
• διαταραχή ομιλίας ή όρασης,
• έντονη σύγχυση ή απώλεια συνείδησης,
• πολύ έντονο και ασυνήθιστο πονοκέφαλο.

Η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία
Η τακτική παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής και η σωστή συμμόρφωση στη θεραπεία μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών και συμβάλλουν σε καλύτερη ποιότητα και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής

ΥΨΗΛΗ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ

Τι πρέπει να γνωρίζετε
Η αυξημένη χοληστερόλη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και περιφερική αρτηριοπάθεια. Επειδή η υψηλή χοληστερόλη συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, η τακτική προληπτική εξέταση είναι απαραίτητη.
Τι είναι η χοληστερόλη;
Η χοληστερόλη είναι μια λιπαρή ουσία απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Όταν όμως η συγκέντρωσή της στο αίμα είναι αυξημένη, ιδιαίτερα της LDL («κακής») χοληστερόλης, εναποτίθεται στα τοιχώματα των αρτηριών και δημιουργεί αθηρωματικές πλάκες που στενεύουν τα αγγεία.
Η HDL («καλή») χοληστερόλη συμβάλλει στην απομάκρυνση της περίσσειας χοληστερόλης από τις αρτηρίες, ενώ τα τριγλυκερίδια αποτελούν επίσης σημαντικό δείκτη μεταβολικής υγείας.
Πώς μπορείτε να μειώσετε τη χοληστερόλη
Η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα.
Υγιεινή διατροφή

• Ακολουθήστε τη μεσογειακή διατροφή.
• Αυξήστε την κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, οσπρίων και δημητριακών ολικής άλεσης.
• Προτιμήστε ψάρια, ιδιαίτερα λιπαρά ψάρια, 1–2 φορές την εβδομάδα.
• Χρησιμοποιήστε ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους.
• Περιορίστε τα αλλαντικά, τα επεξεργασμένα τρόφιμα, τα τηγανητά, τα γλυκά και τα τρόφιμα με τρανς λιπαρά.
• Επιλέξτε γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά.

Διατηρήστε φυσιολογικό βάρος
Η απώλεια ακόμη και λίγων κιλών μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα επίπεδα της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων.
Ασκηθείτε τακτικά
Η συστηματική άσκηση:

• μειώνει την LDL χοληστερόλη,
• αυξάνει την HDL χοληστερόλη,
• βοηθά στον έλεγχο του σωματικού βάρους,
• μειώνει τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Συνιστώνται τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης κάθε εβδομάδα, σύμφωνα πάντα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.
Μην καπνίζετε
Η διακοπή του καπνίσματος βελτιώνει τη λειτουργία των αγγείων, αυξάνει την προστατευτική HDL χοληστερόλη και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου.
Φαρμακευτική θεραπεία
Σε αρκετούς ασθενείς οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν αρκούν.
Όταν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι αυξημένος ή υπάρχει ήδη καρδιαγγειακή νόσος, ο ιατρός μπορεί να συστήσει υπολιπιδαιμική αγωγή (όπως στατίνες ή άλλες σύγχρονες θεραπείες).
Η θεραπεία πρέπει να λαμβάνεται καθημερινά σύμφωνα με τις οδηγίες και να μην διακόπτεται χωρίς ιατρική συμβουλή.
Γιατί δεν υπάρχει μία «φυσιολογική» τιμή για όλους;
Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες δεν αντιμετωπίζουν όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο.
Οι επιθυμητές τιμές της LDL χοληστερόλης εξαρτώνται από τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο κάθε ατόμου. Για ασθενείς με στεφανιαία νόσο, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή πολύ υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο απαιτούνται σημαντικά χαμηλότερες τιμές LDL σε σύγκριση με άτομα χαμηλού κινδύνου.
Η πρόληψη σώζει ζωές
Ο τακτικός έλεγχος των λιπιδίων, η υγιεινή διατροφή, η συστηματική άσκηση, η διακοπή του καπνίσματος και, όταν χρειάζεται, η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή αποτελούν τους βασικούς πυλώνες για την πρόληψη της αθηροσκλήρωσης και τη διατήρηση της καρδιαγγειακής υγείας.
Μην αντιμετωπίζετε μόνο έναν αριθμό. Αντιμετωπίστε τον συνολικό καρδιαγγειακό σας κίνδυνο σε συνεργασία με τον καρδιολόγο σας.

ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ (Stent) – BΥPASS

Η στεφανιαία νόσος προκαλείται όταν οι αρτηρίες που τροφοδοτούν την καρδιά με αίμα, οι στεφανιαίες αρτηρίες, στενεύουν λόγω αθηροσκλήρωσης. Ανάλογα με τη βαρύτητα και τη θέση των στενώσεων, μπορεί να χρειαστεί στεφανιογραφία και, σε ορισμένους ασθενείς, αγγειοπλαστική ή χειρουργική επέμβαση bypass.
Τι είναι η στεφανιογραφία;
Η στεφανιογραφία είναι μια ειδική εξέταση που μας επιτρέπει να δούμε με μεγάλη ακρίβεια τις αρτηρίες της καρδιάς και να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν σημαντικές στενώσεις ή αποφράξεις.
Ένας πολύ λεπτός καθετήρας εισάγεται συνήθως από μια αρτηρία στον καρπό και προωθείται μέχρι την καρδιά. Χορηγείται ειδικό σκιαγραφικό και με ακτινοσκόπηση απεικονίζονται οι στεφανιαίες αρτηρίες.
Η εξέταση γίνεται με τοπική αναισθησία και ο ασθενής παραμένει ξύπνιος. Συνήθως διαρκεί λίγη ώρα. Η στεφανιογραφία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα χρειαστεί stent ή bypass. Σκοπός της είναι πρώτα να καθοριστεί με ακρίβεια η κατάσταση των στεφανιαίων αρτηριών.
Τι είναι η αγγειοπλαστική και το stent;
Όταν διαπιστωθεί σημαντική στένωση μιας στεφανιαίας αρτηρίας και υπάρχει κατάλληλη ένδειξη, μπορεί να πραγματοποιηθεί αγγειοπλαστική.
Με έναν λεπτό καθετήρα φθάνουμε στο σημείο της στένωσης και η αρτηρία διανοίγεται. Συνήθως τοποθετείται ένα μικρό μεταλλικό πλέγμα, το stent, το οποίο παραμένει μέσα στην αρτηρία και τη διατηρεί ανοικτή, ώστε να βελτιώνεται η ροή του αίματος προς τον καρδιακό μυ.
Η αγγειοπλαστική δεν είναι ανοικτή χειρουργική επέμβαση και στις περισσότερες περιπτώσεις η νοσηλεία είναι σύντομη. Μετά την τοποθέτηση stent είναι ιδιαίτερα σημαντική η σωστή λήψη της αντιαιμοπεταλιακής αγωγής που έχει συστήσει ο καρδιολόγος.
Τι είναι το bypass;
Το στεφανιαίο bypass (αορτοστεφανιαία παράκαμψη) είναι χειρουργική επέμβαση που εφαρμόζεται κυρίως όταν υπάρχουν σοβαρές ή πολλαπλές στενώσεις των στεφανιαίων αρτηριών και η χειρουργική αντιμετώπιση θεωρείται καταλληλότερη από την αγγειοπλαστική.
Ο καρδιοχειρουργός χρησιμοποιεί ένα αγγείο από άλλο σημείο του σώματος για να δημιουργήσει μια νέα οδό μέσω της οποίας το αίμα παρακάμπτει τη στενωμένη ή αποφραγμένη περιοχή και φθάνει στον καρδιακό μυ.
Stent ή bypass;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλους. Η επιλογή μεταξύ φαρμακευτικής θεραπείας, αγγειοπλαστικής με stent και bypass εξαρτάται από τα συμπτώματα, τη βαρύτητα και την έκταση της στεφανιαίας νόσου, τη λειτουργία της καρδιάς, την ηλικία και τα συνοδά νοσήματα του ασθενούς.
Σε πιο σύνθετες περιπτώσεις, η καλύτερη θεραπευτική επιλογή αποφασίζεται μετά από συνεργασία του κλινικού καρδιολόγου, του επεμβατικού καρδιολόγου και του καρδιοχειρουργού, με ενημέρωση και συμμετοχή του ίδιου του ασθενούς.
Σημαντικό: Η αντιμετώπιση της στεφανιαίας νόσου δεν τελειώνει με την τοποθέτηση ενός stent ή με ένα bypass. Η σωστή φαρμακευτική αγωγή, η διακοπή του καπνίσματος, ο έλεγχος της χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης και του σακχάρου, η κατάλληλη διατροφή και η τακτική σωματική δραστηριότητα αποτελούν βασικό μέρος της μακροχρόνιας θεραπείας.

ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Η κολπική μαρμαρυγή είναι η συχνότερη διαταραχή του καρδιακού ρυθμού στους ενήλικες. Στην κολπική μαρμαρυγή, οι κόλποι της καρδιάς δεν συστέλλονται με φυσιολογικό και οργανωμένο τρόπο. Έτσι, ο σφυγμός γίνεται συνήθως ακανόνιστος και πολλές φορές γρήγορος.
Η συχνότητά της αυξάνεται με την ηλικία, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε νεότερα άτομα.
Ποια συμπτώματα προκαλεί;
Ορισμένοι ασθενείς αισθάνονται έντονα την αρρυθμία, ενώ άλλοι μπορεί να μην έχουν κανένα σύμπτωμα και η κολπική μαρμαρυγή να ανακαλυφθεί τυχαία σε ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα.
Τα συχνότερα συμπτώματα είναι αίσθημα παλμών ή «φτερουγίσματος» στο στήθος, εύκολη κόπωση, δύσπνοια, μειωμένη αντοχή στην προσπάθεια, ζάλη ή αδυναμία. Σπανιότερα μπορεί να εμφανιστεί πόνος ή δυσφορία στο στήθος.
Γιατί είναι σημαντική;
Η κολπική μαρμαρυγή δεν είναι πάντοτε άμεσα επικίνδυνη, αλλά δεν πρέπει να παραμελείται.
Όταν οι κόλποι δεν συστέλλονται φυσιολογικά, το αίμα μπορεί να λιμνάσει μέσα στην καρδιά και να δημιουργηθεί θρόμβος. Εάν ένας θρόμβος μετακινηθεί προς τον εγκέφαλο, μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλικό επεισόδιο.
Γι' αυτό ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα μετά τη διάγνωση είναι να εκτιμηθεί ο ατομικός κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου και να αποφασιστεί εάν χρειάζεται αντιπηκτική αγωγή.
Πού οφείλεται;
Η κολπική μαρμαρυγή εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με αρτηριακή υπέρταση, στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή παθήσεις των καρδιακών βαλβίδων. Επίσης μπορεί να σχετίζεται με παχυσαρκία, υπνική άπνοια, σακχαρώδη διαβήτη, παθήσεις του θυρεοειδούς και αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ.
Μερικές φορές εμφανίζεται χωρίς να διαπιστώνεται εμφανής καρδιακή πάθηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ). Επειδή όμως η αρρυθμία μπορεί να εμφανίζεται κατά διαστήματα, ενδέχεται να χρειαστεί καταγραφή του ρυθμού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με Holter ρυθμού ή άλλη συσκευή παρακολούθησης.
Συνήθως γίνεται επίσης υπερηχογράφημα καρδιάς και, ανάλογα με την περίπτωση, αιματολογικός και άλλος καρδιολογικός έλεγχος.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η θεραπεία εξατομικεύεται για κάθε ασθενή και έχει τρεις βασικούς στόχους: την πρόληψη του εγκεφαλικού επεισοδίου, τον έλεγχο της καρδιακής συχνότητας και, όταν ενδείκνυται, την αποκατάσταση και διατήρηση του φυσιολογικού ρυθμού της καρδιάς.
Μπορεί να χρησιμοποιηθούν φάρμακα για τον έλεγχο των παλμών ή του ρυθμού, καθώς και αντιπηκτικά όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.
Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να γίνει ηλεκτρική ανάταξη, με την οποία επιχειρείται η επαναφορά του φυσιολογικού ρυθμού. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται κατάλυση (ablation), μια επεμβατική μέθοδος που στοχεύει στις περιοχές της καρδιάς που συμμετέχουν στη δημιουργία της αρρυθμίας.
Μπορεί ο ασθενής να ζει φυσιολογικά;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Με σωστή παρακολούθηση και κατάλληλη θεραπεία, πολλοί ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή έχουν καλή ποιότητα ζωής και παραμένουν δραστήριοι.
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και του σωματικού βάρους, η αντιμετώπιση της υπνικής άπνοιας και άλλων συνοδών παθήσεων, ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και η τακτική σωματική δραστηριότητα σύμφωνα με τις οδηγίες του καρδιολόγου.
Ιδιαίτερη προσοχή: Ο ασθενής που λαμβάνει αντιπηκτική αγωγή δεν πρέπει να τη διακόπτει μόνος του επειδή αισθάνεται καλά ή επειδή ο σφυγμός του επανήλθε σε φυσιολογικό ρυθμό. Η ανάγκη συνέχισης της αντιπηκτικής θεραπείας εξαρτάται κυρίως από τον κίνδυνο θρομβοεμβολικού επεισοδίου και πρέπει να αξιολογείται από τον θεράποντα ιατρό.


ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ – ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΣΤΕΡΙΟΥ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ

1. Δεληγιάννης ΑΠ. Ιατρική της Άθλησης. University Studio Press, Θεσσαλονίκη. Πρώτη έκδοση 1992, τελευταία αναθεωρημένη έκδοση 2026. 
2. Δεληγιάννης ΑΠ. Ιατρική της Άθλησης: Από τη θεωρία στην πράξη. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2014. 
3. Δεληγιάννης ΑΠ. Αθλητική Καρδιολογία. Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα, 2016.
4. Δεληγιάννης ΑΠ, Κουϊδή Ε. Η Άσκηση ως Θεραπεία: Ο ρόλος της επαναδραστηριοποίησης (Rehabilitation) σε ασθενείς με χρόνιες παθήσεις. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2019. 
5. Δεληγιάννης ΑΠ. Άθληση και Καρδιά: Σχέση αγάπης ή έχθρας; University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2023. 
6. Δεληγιάννης ΑΠ. Πρώτες Βοήθειες στους Αθλητικούς Χώρους. 2η αναθεωρημένη έκδοση. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2025.  
Επιστημονική επιμέλεια
7. Άσκηση & Υγεία. Επιστημονική επιμέλεια ελληνικής έκδοσης: Αστέριος Π. Δεληγιάννης. Εκδόσεις Παρισιάνου, 2017. 

INTERNATIONAL PUBLICATIONS/ ΞENOΓΛΩΣΣΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ (1984–2026) ΤΟΥ ΑΣΤΕΡΙΟΥ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ

1. Geleris P, Hamdan KH, Deligiannis A. The effect of lidocaine on the myocardial contractility and on the relationship between electrical and mechanical systole in patients with acute myocardial infarction. Hellenic Journal of Cardiology. 1984;25(3):239–243. 
2. Kontopoulos A, Katsaris G, Deligiannis A, Geleris P. Effectiveness of propranolol in the treatment of the idiopathic Q-T interval prolongation syndrome (Romano-Ward syndrome). Hellenic Journal of Cardiology. 1985;26(1):85–93. 
3. Kontopoulos A, Deligiannis A, Manoudis F. Long-term effects of captopril in patients with resistant heart failure. Hellenic Journal of Cardiology. 1985;26(1):32–38. 
4. Deligiannis A, Paschalidou E, Sakellariou G, Vargemezis V, Geleris P, Kontopoulos A, Papadimitriou M. Changes in left ventricular anatomy during haemodialysis, continuous ambulatory peritoneal dialysis and after renal transplantation. Proc Eur Dial Transplant Assoc Eur Ren Assoc. 1985;21:185–189. 
5. Deligiannis A, Zahopoulou E, Mandroukas K. Echocardiographic study of cardiac dimensions and function in weight lifters and bodybuilders. International Journal of Sports Cardiology. 1988;5:24–32. 
6. Deligiannis A, Bakirtzi E, Zahopoulou E, Giatsis S. The effect of swimming and training on cardiac morphology and function. Medical Science Research. 1989;17(2):97–98. 
7. Mougios V, Deligiannis A, Kalpakis J, Mastrantoni A. Biochemical evaluation of muscle function during long distance fin swimming. Medical Science Research. 1991. 
8. Deligiannis A, Kouidi E, Tsiligkiroglou-Fachantidou A. Effect of water temperature on non-invasive cardiac indices of endurance swimmers. Medical Science Research. 1992;20(16):589–590. 
9. Deligiannis AP, Mandroukas K. Noninvasive cardiac evaluation of weight-lifters using anabolic steroids. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports. 1993;3(1):37–40.
10. Deligiannis A, Karamouzis M, Kouidi E, Mougios V, Kallaras C. Plasma TSH, T3, T4 and cortisol responses to swimming at varying water temperatures. British Journal of Sports Medicine. 1993;27(4):247–250. 
11. Grouios G, Kouidi E, Papadopoulos P, Deligiannis A. The effects of harmonic and disharmonic music on cardiovascular function at rest and exercise. Zeitschrift für Kunst-Musik-und Tanztherapie. 1993;4:75–78. 
12. Kouidi E, Galitsanos S, Mougios V, Kotzamanidis C, Deligiannis A. Cardiovascular responses to exercise by canoe and kayak. Medical Science Research. 1993;21:271–273. 
13. Mougios V, Deligiannis A. Effect of water temperature on performance, lactate production and heart rate at swimming of maximal and submaximal intensity. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness. 1993;33(1):27–33.
14. Deligiannis A, Pandoulas E, Filindris A, Kouidi E, Papanikitas N, Tsifoutis A. Combined arm exercise and dipyridamole stress thallium imaging for the detection of coronary artery disease. International Journal of Angiology. 1995;4(2):106–109. 
15. Deligiannis A, Kouidi E, Mylonas A. Effect of submaximal dynamic exercise on left ventricular function in endurance- and power-trained athletes. Medical Science Research. 1995;23(4):225–227. 
16. Kouidi E, Iacovides A, Iordanidis P, Vassiliou S, Deligiannis A, Ierodiakonou C, Tourkantonis A. Exercise renal rehabilitation program (ERRP): Psychosocial effects. Nephron. 1997;77(2):152–158. 
17. Kouidi E, Albani M, Natsis K, Megalopoulos A, Gigis P, Guiba-Tziampiri O, Deligiannis A, Tourkantonis A. The effects of exercise training on muscle atrophy in hemodialysis patients. Nephrology Dialysis Transplantation. 1998;13:685–699. 
18. Mougios V, Kouidi E, Kyparos A, Deligiannis A. Effect of exercise on the proportion of unsaturated fatty acids in serum of untrained middle-aged individuals. British Journal of Sports Medicine. 1998;32:58–62. 
19. Kouidi E, Fahadidou-Tsiligiroglou A, Tassoulas E, Deligiannis A, Coats A. White coat hypertension detected during screening of male adolescent athletes. American Journal of Hypertension. 1999;12:223–226. 
20. Deligiannis A, Kouidi E, Tourkantonis A. Effects of physical training on heart rate variability in patients on hemodialysis. American Journal of Cardiology. 1999;84(2):197–202. DOI: 10.1016/S0002-9149(99)00234-9. 
21. Deligiannis A, Kouidi E, Tassoulas E, Gigis P, Tourkantonis A, Coats A. Cardiac response to physical training in hemodialysis patients: an echocardiographic study at rest and during exercise. International Journal of Cardiology. 1999;70:253–266. 
22. Kyparos A, Matziari C, Albani M, Arsos G, Sotiriadou S, Deligiannis A. A decrease in soleus muscle force generation in rats after downhill running. Canadian Journal of Applied Physiology. 2001;26:323–335.
23. Siountas A, Koutlianos N, Kouidi E, Molivda E, Deligiannis A, Tourkantonis A. Physical activity and bone mineral density in hemodialysis patients. Hungarian Review of Sports Medicine. 2001:163–170.
24. Konstantinidou E, Koukouvou G, Kouidi E, Deligiannis A, Tourkantonis A. Exercise renal rehabilitation: comparison of three exercise programs. Journal of Rehabilitation Medicine. 2002;34:40–45.
25. Kouidi E, Haritonidis K, Koutlianos N, Deligiannis A. Effects of athletic training on heart rate variability. Clinical Physiology and Functional Imaging. 2002;22:279–284.
26. Koutlianos A, Koutlianos N, Kouidi E, Metaxas T, Deligiannis A. Aerobic capacity in athletes with mild mitral valve prolapse and transient arrhythmias. Hungarian Review of Sports Medicine. 2003:85–93.
27. Sendelides T, Metaxas T, Kouidi E, Koutlianos N, Deligiannis A. Heart rate variability changes in soccer players. Austrian Journal of Sports Medicine. 2003;2:10–13.
28. Haritonidis K, Koutlianos N, Kouidi E, Haritonidou M, Deligiannis A. Seasonal variation of aerobic capacity in elite soccer, basketball and volleyball players. Journal of Human Movement Studies. 2004;46:289–302.
29. Koukouvou G, Kouidi E, Iacovides A, Konstantinidou E, Kaprinis G, Deligiannis A. Quality of life, psychological and physiological changes following exercise training in patients with chronic heart failure. Journal of Rehabilitation Medicine. 2004;36(1):36–41.
30. Kouidi E, Grekas D, Deligiannis A, Tourkantonis A. Outcomes of long-term exercise training in dialysis patients: comparison of two training programs. Clinical Nephrology. 2004;61 Suppl 1:S31–S38.
31. Deligiannis A. Exercise rehabilitation and skeletal muscle benefits in hemodialysis patients. Clinical Nephrology. 2004;61 Suppl 1:S46–S50.
32. Deligiannis A. Cardiac adaptations following exercise training in hemodialysis patients. Clinical Nephrology. 2004;61 Suppl 1:S39–S45.
33. Metaxas T, Koutlianos N, Sentelides T, Kouidi E, Deligiannis A. Physiological profile of amateur top-level soccer players according to positional role. Journal of Human Movement Studies. 2004;46:347–358.
34. Koutlianos N, Kouidi E, Metaxas T, Deligiannis A. Noninvasive cardiac electrophysiological indices in soccer players with mitral valve prolapse. European Journal of Cardiovascular Prevention & Rehabilitation. 2004;11:435–441.
35. Koutlianos N, Kouidi E, Deligiannis A. Heart rate variability in soccer players with mitral valve prolapse or benign arrhythmia. Journal of Sport Science and Health. 2004;1:5–10.
36. Haritonides K, Kouidi E, Koutlianos N, Haritonidou M, Deligiannis A. Cardiac adaptations in elite volleyball players. Austrian Journal of Sports Medicine. 2004;1:23–29.
37. Mameletzi D, Deligiannis A. Preparticipation health screening in swimmers. Österreichisches Journal für Sportmedizin. 2004;4:6–10.
38. Mameletzi D, Deligiannis A. Physiological responses and health disorders in marathon swimmers. Österreichisches Journal für Sportmedizin. 2004;4:11–16.
39. Corrado D, Pelliccia A, Bjornstad H, Vanhees L, Biffi A, Borjesson M, Panhuyzen-Goedkoop NM, Deligiannis A, Solberg E, Dugmore D, et al. Cardiovascular pre-participation screening of young competitive athletes for prevention of sudden death: proposal for a common European protocol. European Heart Journal. 2005;26(5):516–524. 
40. Metaxas T, Koutlianos N, Kouidi E, Deligiannis A. Comparative study of field and laboratory tests for the evaluation of aerobic capacity in soccer players. Journal of Strength and Conditioning Research. 2005;19(1):79–84. 
41. Pelliccia A, Fagard RH, Bjornstad H, Deligiannis A, et al. Recommendations for competitive sports participation in athletes with cardiovascular disease: a consensus document. European Heart Journal. 2005;26(14):1422–1445.
42. Fagard RH, Bjornstad H, Borjesson M, Carre F, Deligiannis A, Vanhees L. ESC Study Group of Sports Cardiology recommendations for participation in leisure-time physical activities and competitive sports for patients with hypertension. European Journal of Cardiovascular Prevention & Rehabilitation. 2005;12(4):326–331.
43. Alexiou S, Kouidi E, Fahadidou-Tsiligiroglou A, Karamouzis M, Deligiannis A. Cardiac function after exhaustive open-sea swimming. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness. 2005;45(1):98–104.
44. Alexiou S, Haritonidis K, Deligiannis A. Cardiovascular responses to swimming. Angiology. 2005;56(6):715–721.
45. Tsintsifa E, Fahadidis P, Fahadidou-Tsiligiroglou A, Deligiannis A. Interactions among habitual physical activity, eating patterns, and diet composition. Angiology. 2006;57(2):205–209.
46. Deligiannis A, Bjornstad H, Carre F, Heidbuchel H, Kouidi E, Panhuyzen-Goedkoop NM, Pigozzi F, Schanzer W, Vanhees L. ESC Study Group of Sports Cardiology Position Paper on adverse cardiovascular effects of doping in athletes. European Journal of Cardiovascular Prevention & Rehabilitation. 2006;13(5):687–694. 
47. Kouidi E, Farmakiotis A, Kouidis N, Deligiannis A. Transtelephonic electrocardiographic monitoring of an outpatient cardiac rehabilitation programme. Clinical Rehabilitation. 2006;20(12):1100–1104.
48. Pagkalos M, Koutlianos N, Kouidi E, Pagkalos E, Mandroukas K, Deligiannis A. Heart rate variability modifications following exercise training in type 2 diabetic patients with definite cardiac autonomic neuropathy. British Journal of Sports Medicine. 2008;42:47–54.
49. Samaras T, Karavasiliadou S, Kouidi E, Sahalos JN, Deligiannis A. Transtelephonic electrocardiographic transmission in the preparticipation screening of athletes. International Journal of Telemedicine and Applications. 2008:217909.
50. Petraki M, Kouidi E, Grekas D, Deligiannis A. Effects of exercise training during hemodialysis on cardiac baroreflex sensitivity. Clinical Nephrology. 2008;70:210–219.
51. Ouzouni S, Kouidi E, Sioulis A, Grekas D, Deligiannis A. Effects of intradialytic exercise training on health-related quality of life indices in haemodialysis patients. Clinical Rehabilitation. 2009;23:53–63.
52. Karamouzis I, Grekas D, Karamouzis M, Kallaras K, Stergiou-Michailidou V, Kouidi E, Deligiannis A, Vavatsi-Christaki N. Physical training in patients on hemodialysis has a beneficial effect on the levels of eicosanoid hormone-like substances. Hormones. 2009;8:129–137. 
53. Kouidi EJ, Grekas DM, Deligiannis AP. Effects of exercise training on noninvasive cardiac measures in patients undergoing long-term hemodialysis: a randomized controlled trial. American Journal of Kidney Diseases. 2009;54:511–521.
54. Mavrovouniotis F, Koutsis G, Koutlianos N, Deligiannis A. The role of media in central obesity of elementary school children in Greece. Journal of Strength and Conditioning Research. 2009;23(6):1704–1713.
55. Giagkoudaki F, Dimitros E, Kouidi E, Deligiannis A. Effects of exercise training on heart rate variability indices in individuals with Down syndrome. Journal of Sport Rehabilitation. 2010;19(2):173–183.
56. Corrado D, Pelliccia A, Heidbuchel H, Sharma S, Biffi A, Delise P, Basso C, Anastasakis A, Borjesson M, Bjornstad H, Carre F, Deligiannis A, et al. Recommendations for interpretation of 12-lead electrocardiogram in the athlete. European Heart Journal. 2010;31(2):243–259.
57. Kouidi E, Karagiannis V, Grekas D, Iakovides A, Kaprinis G, Tourkantonis A, Deligiannis AP. Depression, heart rate variability and exercise training in dialysis patients. European Journal of Cardiovascular Prevention & Rehabilitation. 2010;17(2):160–167.
58. Deligiannis A, Anastasakis A, Antoniades L, Bobotis G, Geleris P, Goudevenos J, Hahalis G, Kouidi E, Kranidis A, Kremastinos D, et al. Recommendations for the cardiovascular screening of athletes. Hellenic Journal of Cardiology. 2010;51(6):530–537.
59. Mameletzi D, Kouidi E, Koutlianos N, Deligiannis A. Effects of long-term exercise training on cardiac baroreflex sensitivity in patients with coronary artery disease: a randomized controlled trial. Clinical Rehabilitation. 2011;25(3):217–227.
60. Christoforidi V, Koutlianos N, Deligiannis P, Kouidi E, Deligiannis A. Heart rate variability in free diving athletes. Clinical Physiology and Functional Imaging. 2012;32(2):162–166.
61. Fountoulakis KN, Lekka E, Kouidi E, Chouvarda I, Deligiannis A, Maglaveras N. Development of Global Disability Scale (GloDiS): preliminary results. Annals of General Psychiatry. 2012;11(1):14.
62. Samara AP, Kouidi E, Ouzouni S, Vasileiou S, Sioulis A, Deligiannis A. Relationship between exercise test recovery indices and psychological and quality-of-life status in hemodialysis patients: a pilot study. Journal of Nephrology. 2012;26(3):495–501.
63. Deligiannis A, Kouidi E. Cardiovascular Side-Effects of Doping in Sports. Hellenic Journal of Cardiology. 2012;53:447–457.
64. Dimitros E, Koutlianos N, Kouidi E, Anifanti M, Pagourelias E, Deligiannis A. Comparative study of ECG and echocardiographic parameters indicative of cardiac hypertrophy in athletes. Sport Sciences for Health. 2012;8:101–107.
65. Kouidi E, Vergoulas G, Anifanti M, Deligiannis A. A randomized controlled trial of exercise training on cardiovascular and autonomic function among renal transplant recipients. Nephrology Dialysis Transplantation. 2013;28(5):1294–1305.
66. Pagourelias E, Efthimiadis G, Kouidi E, Zorou P, Giannoglou G, Deligiannis A, Athyros V, Karagiannis A, Geleris P. Efficacy of various “classic” echocardiographic and laboratory indices in distinguishing the “gray zone” between athlete's heart and hypertrophic cardiomyopathy: a pilot study. Echocardiography. 2013;30(2):131–139.
67. Pagourelias ED, Kouidi E, Efthimiadis GK, Deligiannis A, Geleris P, Vassilikos V. Right atrial and ventricular adaptations to training in male Caucasian athletes: an echocardiographic study. Journal of the American Society of Echocardiography. 2013;26(11):1344–1352.
68. Sotiriou P, Kouidi E, Samaras T, Deligiannis A. Linear and non-linear analysis of heart rate variability in master athletes and healthy middle-aged non-athletes. Medical Engineering & Physics. 2013;35(11):1676–1681.
69. Kaltsatou AC, Kouidi EI, Anifanti MA, Douka SI, Deligiannis AP. Functional and psychosocial effects of either a traditional dancing or a formal exercising training program in patients with chronic heart failure: a comparative randomized controlled study. Clinical Rehabilitation. 2014;28(2):128–138.
70. Assanelli D, Ermolao A, Carre F, Deligiannis A, Mellwig K, Tahmi M, Cesana BM, Levaggi R, Aliverti P, Sharma S. Standardised pre-competitive screening of athletes in some European and African countries: the SMILE study. Internal and Emergency Medicine. 2014;9(4):427–434.
71. Deligiannis AP, Kouidi EJ, Koutlianos NA, Karagiannis V, Anifanti MA, Tsorbatzoglou K, Farmakis D, Avgerinos C, Mameletzi DN, Samara AP. Eighteen years' experience applying old and current strategies in the pre-participation cardiovascular screening of athletes. Hellenic Journal of Cardiology. 2014;55(1):32–41.
72. Assanelli D, Levaggi R, Carré F, Sharma S, Deligiannis A, Mellwig KP, Tahmi M, Vinetti G, Aliverti P. Cost-effectiveness of preparticipation screening of athletes with ECG in Europe and Algeria. Internal and Emergency Medicine. 2015;10(2):143–150.
73. Kaltsatou A, Kouidi E, Fountoulakis K, Sipka C, Theochari V, Kandylis D, Deligiannis A. Effects of exercise training with traditional dancing on functional capacity and quality of life in patients with schizophrenia: a randomized controlled study. Clinical Rehabilitation. 2015;29(9):882–891.
74. Christou GA, Kouidi EJ, Anifanti MA, Sotiriou PG, Deligiannis AP. A novel strategy for evaluating tilt test in athletes with syncope. European Journal of Preventive Cardiology. 2016;23(9):1003–1010.
75. Christou GA, Kouidi EJ, Anifanti MA, Sotiriou PG, Koutlianos NA, Deligiannis AP. Pathophysiological mechanisms of noncardiac syncope in athletes. International Journal of Cardiology. 2016;224:20–26.
76. Clyne N, Hellberg M, Kouidi E, Deligiannis A, Höglund P. Relationship between declining glomerular filtration rate and measures of cardiac and vascular autonomic neuropathy. Nephrology. 2016;21(12):1047–1055.
77. Vordos Z, Kouidi E, Mavrovouniotis F, Metaxas T, Dimitros E, Kaltsatou A, Deligiannis A. Impact of traditional Greek dancing on jumping ability, muscular strength and lower limb endurance in cardiac rehabilitation programmes. European Journal of Cardiovascular Nursing. 2017;16(2):150–156. 
78. Papadopoulou SK, Hassapidou MN, Katsiki N, Fachantidis P, Fachantidou AI, Daskalou E, Deligiannis AP. Relationships between alcohol consumption, smoking status and food habits in Greek adolescents: vascular implications for the future. Current Vascular Pharmacology. 2017;15(2):167–173.
79. Christou GA, Kouidi EJ, Deligiannis AP, Kiortsis DN. Diagnosis and treatment of dyslipidaemias in athletes. Current Vascular Pharmacology. 2017;15(3):238–247.
80. Zhou Y, Hellberg M, Kouidi E, Deligiannis A, Höglund P, Clyne N. Relationships between abdominal aortic calcification, glomerular filtration rate, and cardiovascular risk factors in patients with non-dialysis dependent chronic kidney disease. Clinical Nephrology. 2018;90(6):380–389.
81. Sotiriou P, Kouidi E, Karagiannis A, Koutlianos N, Geleris P, Vassilikos V, Deligiannis A. Arterial adaptations in athletes of dynamic and static sports disciplines—a pilot study. Clinical Physiology and Functional Imaging. 2019;39(3):183–191. 
82. Michou V, Kouidi E, Liakopoulos V, Dounousi E, Deligiannis A. Attitudes of hemodialysis patients, medical and nursing staff towards patients' physical activity. International Urology and Nephrology. 2019;51(7):1249–1260. 
83. Charitonidis K, Koutlianos N, Anagnostaras K, Anifanti M, Kouidi E, Deligiannis A. Combination of novel and traditional cardiorespiratory indices for the evaluation of adolescent volleyball players. Hippokratia. 2019;23(2):70–74.
84. Christou GA, Pagourelias ED, Anifanti MA, Sotiriou PG, Koutlianos NA, Tsironi MP, Andriopoulos PI, Christou KA, Kouidi EJ, Deligiannis AP. Exploring the determinants of the cardiac changes after ultra-long duration exercise: The echocardiographic Spartathlon study. European Journal of Preventive Cardiology. 2020;27(14):1467–1477. 
85. Clyne N, Deligiannis A. To improve the life of patients with kidney disease: the impact of exercise. Clinical Kidney Journal. 2021;14(Suppl 2):ii1–ii2. DOI: 10.1093/ckj/sfaa275. 
86. Deligiannis A, D'Alessandro C, Cupisti A. Exercise training in dialysis patients: impact on cardiovascular and skeletal muscle health. Clinical Kidney Journal. 2021;14(Suppl 2):ii25–ii33. DOI: 10.1093/ckj/sfaa273. 
87. Kagioglou O, Mouratoglou SA, Giannakoulas G, Kapoukranidou D, Anifanti M, Deligiannis A, Skarbaliene A, Razbadauskas A, Kouidi E. Long-Term Effect of an Exercise Training Program on Physical Functioning and Quality of Life in Pulmonary Hypertension: A Randomized Controlled Trial. BioMed Research International. 2021;2021:8870615. DOI: 10.1155/2021/8870615. 
88. Koutlianos N, Sotiriou P, Christou G, Pagourelias E, Anifanti M, Christou K, Tsironi M, Andriopoulos P, Kouidi E, Deligiannis A. Arterial Function after a 246 km Ultra-marathon Running Race. International Journal of Sports Medicine. 2021;42(13):1167–1173. DOI: 10.1055/a-1467-6508. 
89. Iliadis A, Tomovic M, Dervas D, Psymarnou M, Christoulas K, Kouidi EJ, Deligiannis AP. A Novel mHealth Monitoring System during Cycling in Elite Athletes. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(9):4788. DOI: 10.3390/ijerph18094788. 
90. Kouidi EJ, Kaltsatou A, Anifanti MA, Deligiannis AP. Early Left Ventricular Diastolic Dysfunction, Reduced Baroreflex Sensitivity, and Cardiac Autonomic Imbalance in Anabolic-Androgenic Steroid Users. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(13):6974. DOI: 10.3390/ijerph18136974. 
91. Christou GA, Pagourelias ED, Deligiannis AP, Kouidi EJ. Exploring the Anthropometric, Cardiorespiratory, and Haematological Determinants of Marathon Performance. Frontiers in Physiology. 2021;12:693733. DOI: 10.3389/fphys.2021.693733. 
92. Mameletzi D, Anifanti M, Baotić K, Bernetti A, Budinčević H, Črnac Žuna P, Deligiannis A, et al. Identification of Good Practices in Long-Term Exercise-Based Rehabilitation Programs in Stroke Patients. BioMed Research International. 2021;2021:9202716. DOI: 10.1155/2021/9202716. 
93. Dimitros ET, Koutlianos NA, Anifanti M, Kouidi EI, Deligiannis AP. Comparative study of cardiorespiratory adaptations in elite basketball players of different age groups. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness. 2021;61(9):1193–1201. 
94. Deligiannis A, Kouidi E. Sudden cardiac death in sports: could we save Pheidippides? Acta Cardiologica. 2021;76(9):945–959. DOI: 10.1080/00015385.2020.1867388. 
95. Adami PE, Koutlianos N, Baggish A, Bermon S, Cavarretta E, Deligiannis A, Furlanello F, Kouidi E, Marques-Vidal P, Niebauer J, Pelliccia A, Sharma S, Solberg EE, Stuart M, Papadakis M. Cardiovascular effects of doping substances, commonly prescribed medications and ergogenic aids in relation to sports. European Journal of Preventive Cardiology. 2022;29(3):559–575. 
96. Christou GA, Deligiannis AP, Kouidi EJ. The role of cardiac computed tomography in pre-participation screening of mature athletes. European Journal of Sport Science. 2022;22(4):636–649.
97. Anifanti M, Giannakoulakos S, Hatziagorou E, Kampouras A, Tsanakas J, Deligiannis A, Kouidi E. Effects of a Long-Term Wearable Activity Tracker-Based Exercise Intervention on Cardiac Morphology and Function of Patients with Cystic Fibrosis. Sensors. 2022;22(13):4884.
98. Michou V, Nikodimopoulou M, Deligiannis A, Kouidi E. Metabolic and functional effects of exercise training in diabetic kidney transplant recipients. World Journal of Transplantation. 2022;12(7):184–194.
99. Mitsiou M, Dimitros E, Roumeliotis S, Liakopoulos V, Kouidi E, Deligiannis A. Effects of a Combined Intradialytic Exercise Training Program and Music on Cardiac Autonomic Nervous System Activity in Hemodialysis Patients. Life. 2022;12(8):1276. 
100. Tomovic M, Toliopoulos A, Koutlianos N, Dalkiranis A, Bubanj S, Deligiannis A, Kouidi E. Correlation between Cardiopulmonary Indices and Running Performance in a 14.5 km Endurance Running Event. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(19):12289.
101. Giannakoulakos S, Gioulvanidou M, Kouidi E, Peftoulidou P, Kyrvasili SS, Savvidou P, Deligiannis A, Tsanakas J, Hatziagorou E. Physical Activity and Quality of Life among Patients with Cystic Fibrosis. Children. 2022;9(11):1665.
102. Pagourelias ED, Christou GA, Sotiriou PG, Anifanti MA, Koutlianos NA, Tsironi MP, Christou KA, Vassilikos VP, Deligiannis AP, Kouidi EJ. Impact of a 246 km ultra-marathon running race on heart: Insights from advanced deformation analysis. European Journal of Sport Science. 2022;22(8):1287–1295. 
103. Vogiatzaki E, Michou V, Liakopoulos V, Roumeliotis A, Roumeliotis S, Kouidi E, Deligiannis A. The effect of a 6-month intradialytic exercise program on hemodialysis adequacy and body composition: a randomized controlled trial. International Urology and Nephrology. 2022;54(11):2983–2993. 
104. Rovithis D, Anifanti M, Koutlianos N, Teloudi A, Kouidi E, Deligiannis A. Left Ventricular Diastolic Response to Isometric Handgrip Exercise in Physically Active and Sedentary Individuals. Journal of Cardiovascular Development and Disease. 2022;9(11):389.
105. Michou V, Davioti M, Syrakou N, Liakopoulos V, Deligiannis A, Kouidi E. Effects of a Combined Intradialytic Exercise Training Program on Functional Capacity and Body Composition in Kidney Transplant Candidates. Journal of Functional Morphology and Kinesiology. 2023;8(1):9.
106. Michou V, Liakopoulos V, Roumeliotis S, Roumeliotis A, Anifanti M, Tsamos G, Papagianni A, Zempekakis P, Deligiannis A, Kouidi E. Effects of Home-Based Exercise Training on Cardiac Autonomic Neuropathy and Metabolic Profile in Diabetic Hemodialysis Patients. Life. 2023;13(1):232. 
107. Michou V, Nikodimopoulou M, Liakopoulos V, Anifanti M, Papagianni A, Zembekakis P, Deligiannis A, Kouidi E. Home-Based Exercise Training and Cardiac Autonomic Neuropathy in Kidney Transplant Recipients with Type-II Diabetes Mellitus. Life. 2023;13(6):1394.
108. Christou GA, Pagourelias ED, Anifanti MA, Sotiriou PG, Koutlianos NA, Tsironi MP, Andriopoulos PI, Christou KA, Kouidi EJ, Deligiannis AP. An echocardiographic study of acute, progressive cardiac changes following a 246 km running race. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness. 2023;63(9):1010–1013.
109. Deligiannis A, Tsikaderis D, Hatjimiltiades S, Theofilogiannakos E. Acute Renal Failure and Hemolytic Anemia After Electrical Cardioversion in a Patient With Paroxysmal Atrial Fibrillation. Journal of Medical Case Reports and Case Series. 2023;4(06).
110. Kouidi E, Hanssen H, Anding-Rost K, Cupisti A, Deligiannis A, Grupp C, Koufaki P, Leeson P, Segura-Orti E, Van Craenenbroeck A, Van Craenenbroeck E, Clyne N, Halle M. The role of exercise training on cardiovascular risk factors and heart disease in patients with chronic kidney disease G3-G5 and G5D: a Clinical Consensus Statement. European Journal of Preventive Cardiology. 2024;31(12):1493–1515. 
111. Michou V, Nikodimopoulou M, Liakopoulos V, Anifanti M, Tsamos G, Vasdeki D, Panayiotou G, Mameletzi D, Deligiannis A, Kouidi E. Home-based tele-exercise training and physical activity during the COVID-19 pandemic in chronic kidney disease patients. Journal of Nephrology. 2024;37(7):1893–1901. 
112. Michou V, Tsamos G, Vasdeki D, Deligiannis A, Kouidi E. Unraveling of Molecular Mechanisms of Cognitive Frailty in Chronic Kidney Disease: How Exercise Makes a Difference. Journal of Clinical Medicine. 2024;13(19):5698.
113. Vogiatzi G, Michou V, Malliaropoulos N, Tsimaras V, Deligiannis A, Kouidi E. Assessment of Cardiac Autonomic Function by Short-Term Sensor-Based and Long-Term Heart Rate Variability Analyses in Individuals with Spinal Cord Injury After Long-Term Table Tennis Training. Sensors. 2024;24(22):7167. 
114. Vordos Z, Deli I, Anifanti M, Kluzek S, Koutlianos N, Kouidi E, Deligiannis A. The Effect of Dark Chocolate Consumption on Arterial Function in Endurance Male Runners: Prospective Cohort Study. Sports. 2024;12(12):344.
115. Doumparatzi M, Sotiriou P, Deligiannis A, Kouidi E. Electrocardiographic characteristics of pediatric and adolescent football players. Sports Medicine and Health Science. 2024;6(2):179–184.
116. Michou V, Tsamos G, Vasdeki D, Kouidi E, Deligiannis A. Diabetic kidney disease and cardiac autonomic neuropathy: insights on exercise rehabilitation. Journal of Nephrology. 2025;38(2):457–471.
117. Afthonidis NL, Michou V, Anyfanti M, Dalkiranis A, Panayiotou G, Koutlianos N, Kouidi E, Deligiannis A. Advanced Stress Echocardiography with Cardiopulmonary Exercise Testing After Myocardial Infarction. Journal of Functional Morphology and Kinesiology. 2025;10(4):393.
118. Deligiannis A, Sotiriou P, Deligiannis P, Kouidi E. The Role of Artificial Intelligence in Exercise-Based Cardiovascular Health Interventions: A Scoping Review. Journal of Functional Morphology and Kinesiology. 2025;10(4):409. DOI: 10.3390/jfmk10040409. 
119. Kotsili K, Michou V, Koutlianos N, Dalkiranis A, Kouidi E, Deligiannis A. Investigating the Role of Exercise in Improving Bone Health Among Elderly Women with Osteopenia. Journal of Functional Morphology and Kinesiology. 2025;10(4):451.
120. Deligiannis A, Bompotis G, Deligiannis P, Anifanti M, Kouidi E. Artificial intelligence in the differential diagnosis of hypertrophic cardiomyopathy and physiological hypertrophy: a scoping review. Hellenic Journal of Cardiology. 2026. DOI: 10.1016/j.hjc.2026.05.001.
121. Deligiannis P, Kouidis IA, Theofanous A, Anifanti M, Deligiannis A, Kouidi E. Artificial Intelligence Applications to Support Physical Activity, Mobility, and Fatigue Management in People with Multiple Sclerosis: A Scoping Review. Healthcare. 2026;14(14):2219. DOI: 10.3390/healthcare14142219.